Het zogenaamde SHELL model (Hawkins, 1975) is een model uit de luchtvaartindustrie. Het is een veel toegepast model om de rol van menselijke factoren in zijn omgeving te bestuderen. Het model helpt ook om inzicht te geven in de menselijke factoren die een rol spelen bij de persoonlijke veiligheid. Het mooie van dit model is dat de mens het uitgangspunt van de analyse is. Mensen en hun gedrag kun je niet als losse onderdelen zien. Verschillende factorenhebben invloed op het menselijke gedrag. Het SHELL model helpt om deze factoren afzonderlijk te analyseren. De toepassing van het SHELL model bestaat uit twee stappen. De eerste stap is het eenvoudig en inzichtelijk maken van factoren die van invloed zijn op het menselijk gedrag. De tweede stap is het bepalen van het mogelijke effect van deze factoren op het menselijke gedrag.

Stap 1: de factoren van invloed

In het figuur hierboven is een schematische overzicht van het SHELL model te zien. Het SHELL model bestaat uit de volgende factoren:

  • Software (S), bestaande uit procedures, symboliek en regelgeving
  • Hardware (H), bestaande uit gereedschap, machines en instrumenten
  • Liveware (L), de mens in het systeem
  • Environment (E), de omgeving waarin het L-H-S systeem moet functioneren bestaande uit de natuurlijke omgeving, maar ook het sociale en economische klimaat
  • Lifeware, de mens, is de centrale component van het SHEL model. Maar dat is tegelijk ook de component die het minst voorspelbaar is het meest ontvankelijk is voor individuele verschillen zoals ervaring, opleiding, etnische verschillen en leeftijd zoals blijkt uit onderzoek van (TNO, 2010 en Houten, van en Teeuw, 2011). De invloed van leeftijd komt bijvoorbeeld tot uiting in oplopende reactietijden, verslechtering van het perceptievermogen (zien en horen), aandacht verlies en een verminderd geheugen.Daarnaast spelen interne factoren een rol die de kwaliteit van het functioneren beïnvloeden zoals honger, vermoeidheid en motivatie.

Stap 2: het effect van de verschillende factoren op het gedrag

Het SHELL model helpt in de eerste stap bij het maken van een overzicht van factoren. De factoren die van invloed kunnen zijn op het menselijke gedrag. Maar de volgende vraag is wat het mogelijke effect is van deze factoren op het gedrag?!

In deze tweede stap, die minstens zo belangrijk is, wordt het effect van een factor op het menselijke gedrag bepaald. Het effect van deze factoren bepalen we door naar de raakvlakken, of de interface vlakken, in het SHELL model te kijken. We gebruiken daarvoor onderstaande tabel. Voor elke interface worden de factoren en de effecten daarvan uitgewerkt. In dit project is een tabel ingevuld voor een werkomgeving. Deze is te vinden via de link in het menu rechts: “Invloed van omgevingsfactoren bepalen”.

Tabel: Inventarisatie van het effect van beïnvloedingsfactoren.

Interface Factoren Effect
Lifeware – Hardware
Lifeware – Software
Lifeware – Environment
Lifeware – Lifeware